Pusat Pembangunan Pondok Berhad

Pondok Studies Development Centre

Archive for the ‘Tokoh Ulama’’ Category

Tokoh Ulama’ terutama yang terlibat dengan pondok

Tok Selehong (1872-1935)

Posted by epondok di Oktober 5, 2020

 

Tokoh guru pondok paling terkemuka di Jajahan Tumpat selepas zaman Hj. Abdul Malek  Sungai Pinang. Seangkatan dengan Tok Kenali, Tok Padang Jelapang, Tok Bachok, Tok Seridik dan Tok Kemuning.

 

Nama sebenarnya ialah Hj. Abdul Rahman bin Hj. Osman. Juga dipanggil dengan nama Hj. Abdul Rahman Syair atau Tok Syair kerana kepandaiannya mengarang syair.

 

Seorang daripada guru awalnya ialah Hj. Abdul Malek Sungai Pulau Pinang yang berdekatan dengan kampungnya. Kemudian menyambung pelajaran di pondok  Cha-ok, Patani –berguru dengan Tok Cha-ok @ Hj. Abdullah bin Mohd Akib. Akhir sekali pergi mendalami pengajian di Kota Makkah – berguru dengan Pak Chik Wan daud Pattani, Tuan Mokhtar Bogor,Tok Syafie kedah dan ramai lagi.

 

Selepas 18 tahun bermukim diTanah Suci Mekah, pulang ke tnah Air(1921) lalu mengasaskan pusat pengajian pondok sendiri di pinggir Sungai Selehong.Di pondok inilah beliau mengajar dan mengembangkan pondoknya yang sangat dikenali ramai pada zaman itu.Bidang ilmu yang sangat ditumpukanya ialah Ihsanuddin atau Tasawwuf dengan Syarh Hikam Ibn Ataa’llah sebagai teks utama.

 

Tok Guru Selehong masyhur sebagai ahli sufi yang zuhud.Bagi tujuan supaya hatinya tidak tertambat kepada dunia, beliau menggali lubang khas dalam kawasan tanah perkuburan Islam berhampiran Pondok Selehong yang dijadikanya semacam kamar khusus sebagai tempat beliau beribadat dan bersuluk.

 

Bapa mertua kpd tuan guru Haji Ahmad Batu 3 Repek dan Haji Awang Beta ini kembali kerahmatullah pada jam 8.30 malam Khamis 18 Zulkaedah 1353 bersamaan 20 Februari 1935 dan dikebumikan dikubur selehong, Tumpat.

Posted in Tokoh Ulama' | Leave a Comment »

Sheikh Muhammad Daud Al Kalantani

Posted by epondok di Oktober 4, 2020

Disediakan dan di bentang oleh:

Ustaz Bunyamin Bin Haji Abdul Rahman – M.A UM

( Cucunda Sheikh Muhammad Daud & anakanda Pengasas Pondok Sungai Durian)

Pengulas:

Yang Amat Arif Dato’ Haji Daud Bin Muhammad

(Dato’ Aria DiRaja, Ketua Hakim Syarie Negeri Kelantan)

 

BIODATA SYEIKH MUHAMMAD DAUD

A. Pendahuluan.

Kajian mengenai tokoh merupakan satu kajian penting dan banyak manfaatnya. Apatah lagi kajian tersebut melibatkan tokoh yang memberi sumbangan besar kepada dunia ilmu. Ulama’ yang dianggap sebagai pewaris anbiya’ amat perlu didedah ketokohannya, peranan dan sumbangannya terhadap masyarakat dan negara amat besar. Dalam kertas kerja ini penulis mengemukakan biodata Syeikh Muhammad Daud bin Sulaiman al-Kalantani al-Makki rahimahullah, sejarah pendidikan, sumbangan beliau, hasil karya, jawatan, kegiatan ilmiah dan kemasyarakatan.

Syeikh Muhammad Daud al-Kalantani ialah salah seorang ulama’ Melayu yang masyhur di Makkah pada akhir abad ke-14 Hijrah. Antara tokoh-tokoh ulama’ yang sezaman dan seangkatan dengan beliau ialah Syeikh Abdul Qadir al-Mandili, Syeikh Mukhtar Ampenan, Syeikh Yaasin Padang, Syeikh Ab. Rahim al-Kalantani al-Falaki, Haji Soleh Kenali, Syeikh Abdul Karim al-Banjari, Ali Chaya Patani, Thailand, Syeikh Kanin al-Mandili dan lainnya. Syeikh ‘Ali al-Maliki juga merupakan ulama’ seangkatan dengan Syeikh Daud, dalam masa yang sama beliau pernah berguru dengan Syeikh ‘Ali al-Maliki.1

 

B.  Nama, kelahiran dan latar belakang keluarga.

Nama penuh beliau ialah Muhammad Daud bin Sulaiman bin Syarif al-Kalantani al-Makki, dari keturunan Melayu yang dilahirkan di Kota Bharu, Kelantan pada tahun 1909 Masihi bersamaan dengan 1328 Hijrah. Bapanya bernama Sulaiman bin Syarif yang berasal dari Besut, Terengganu, beliau telah meninggal dunia pada tahun 1942M ketika berumur 48 tahun. Ibunya bernama Hajjah Che Jah (Khadijah) binti Haji Yusuff bin Haji Sulung, berasal dari Kota Bharu, Kelantan.2

Ibunya dilahirkan pada tahun 1894M, meninggal dunia di Kota Bharu pada tahun 1977M, sewaktu berumur lebih kurang 97 tahun. Dikebumikan di perkuburan Banggul, Kota Bharu. Beliau meninggal dunia sebulan selepas Syeikh Muhammad Daud kembali ke Makkah, selepas menziarahi ibunya di bulan Ramadan tahun tersebut.

Syeikh Muhammad Daud mempunyai enam orang adik beradik, iaitu: Muhammad Nur, Kalthom, Fatimah, Hafsah dan Aminah. Kesemua mereka ini telah meninggal dunia kecuali Hajjah Aminah yang menetap di Wakaf Mek Zainab, Kota Bharu, Kelantan.

Syeikh Daud yang berasal dari Malaysia ini menetap di Makkah selepas menyambung pengajiannya di sana dan mendapat kewarganegaraan Arab Saudi. Beliau menetap disana bersama keluarganya sehingga beliau meninggal dunia dan dikebumikan di sana.

 

Syeikh Muhammad Daud –rahimahullah– telah mencatat:

قد استلمت الشهادة الجنسية باسمي محمد داود في 27 /1 / 1372هـ رقم (194)”

Saya telah menerima sijii kerakyatan (Arab Saudi) dengan nama saya Muhammad Daud pada 27/1/1372 Hijrah. Nombor pendaftaran (194)”.

 

Beliau mempunyai dua orang isteri iaitu, Aminah binti Senik dan Rabiah binti Muhammad Razi. Keduanya adalah orang Melayu, rakyat Malaysia yang dikahwini di Makkah.

Puan Hajjah Aminah binti Senik yang berasal dari Kota Bharu, berangkat ke Makkah pada tahun 1937M, ketika berumur 11 tahun. Beliau ke Makkah bersama dengan nenek dan datuk saudaranya serta beberapa orang saudara-mara yang lain.

Setahun kemudiannya, iaitu pada bulan Rabiul Awwal tahun 1938M, Syeikh Muhammad Daud berkahwin dengan Hajjah Aminah binti Senik di Makkah, lebih kurang selepas 11 tahun Syeikh Daud menetap disana.

Hasil perkongsian hidup Syeikh Muhammad Daud dan Hajjah Aminah, mereka dikurniakan sembilan orang cahaya mata, tiga lelaki dan lima perempuan, iaitu: Sulaiman dan Zainab (telah meninggal dunia di Makkah ketika kecil), Fatimah, Mustafa, Azizah, Maryam, Khadijah, Muhammad Hilmi dan Aishah.

    Kemudian, atas permintaan isterinya yang pertama, Syeikh Muhammad Daud berkahwin pula dengan Rabiah binti Muhammad Razi, pada Jamadil Awal 1385H, bersamaan tahun 1966M. Hajjah Rabiah yang berasal dari kampung Batu 30, Machang, Kelantan, dibawa ke Makkah dan mendapat kerakyatan Arab Saudi selepas itu. Mereka dikurniakan empat orang cahaya mata, iaitu: Sulaiman, Abdul Rahman, Aiman dan Iman.

Istimewanya, kedua-dua isterinya menetap di rumah yang sama bersama dengan Syeikh Daud semasa hayatnya. Bahkan setelah beliau meninggal dunia pun mereka berdua masih tinggal bersama sehinggalah Puan Hajjah Aminah meninggal dunia kerana sakit tua pada 10 Jamadil Akhir 1424H bersamaan dengan Ogos 2004M, pada jam 10.30am. Manakala Hajjah Rabiah masih berada di Makkah dan menetap di sana bersama anak-anaknya.

Kini sepuluh orang daripada anak-anak Syeikh Daud menetap di Makkah sebagai warganegara Arab Saudi, kecuali Ustazah Hajjah Fatimah yang kembali ke Malaysia selepas berkahwin kerana mengikut suaminya Tuan Guru Haji Abdul Rahman bin Sulaiman. Ustazah Hajjah Fatimah menetap bersama anak-anaknya di Pondok Sungai Durian, Kuala Krai, Kelantan sehingga ke hari ini.

 

C.    Latar belakang pendidikan dan gurunya.

 

Beliau mula mendapat pendidikan awal di Jami’ Merbau, Kelantan, dan kini dikenali dengan Ma’ahad Muhammadi. Antara guru-gurunya di Jami’ Merbau ialah; Syeikh Haji Muhammad Soleh atau dikenali dengan Tok Kenali, Ustaz Haji Abdul Rahman yang merupakan guru bahasa Arab dan Mufti Haji Idris. Sewaktu menuntut di Jami’ Merbau, Syeikh Muhammad Daud terkenal dikalangan kawan-kawannya sebagai seorang yang tekun dalam pelajaran dan mempunyai minat yang mendalam untuk menuntut ilmu, sehingga diceritakan bahawa beliau pernah berlari-lari menuju ke tempat belajar kerana takut ketinggalan mata pelajarannya.3

    Pada tahun 1926M, ketika berusia 17 tahun beliau ke Makkah untuk menyambung pelajaran ke peringkat yang lebih tinggi di sana. Beliau mendapat pendidikan di Makkah secara formal dan juga tidak formal di beberapa buah institusi pendidikan ini:

1.   Madrasah Sawlatiyyah.4 Madrasah ini merupakan tempat pendidikan yang pertama bagi Syeikh Daud, beliau mempelajari ilmu agama di Madrasah ini hingga tamat pengajiannya.

2.   Masjidil Haram. Syeikh Daud sentiasa menghadiri kelas pengajian berbentuk halaqah dalam pelbagai bidang ilmu di Masjidil Haram. Tambahan pula, Masjidil Haram menjadi tempat tumpuan yang utama untuk menuntut ilmu dan dikenali sebagai al-Jami’ah al-Maftuhah ataupun universiti terbuka.

3.   Madrasah al-Fakhriah.5 Madrasah ini menjadi pilihannya untuk menghafaz al-Quran al-Karim.

4.   Madrasah Dar al-‘Ulum al-Diniyyah (Qism al-‘Ali).

5.   Madrasah al-Mu’allimin al-Layliyyah, sebuah institusi pendidikan yang setaraf dengan Maktab Perguruan. Beliau meneruskan pengajian di madrasah ini dalam aliran Bahasa Arab dan Matematik.

6.   Syeikh Daud juga turut mempelajari ilmu dengan guru-gurunya yang mengadakan kelas pengajian di rumah mereka.

 

Antara guru-gurunya yang terkenal di Makkah ialah:

 

1.   Syeikh Muhammad Soleh bin Muhammad Idris al-Makki al-Kalantani al-Jawi (1960M), yang lebih dikenali dengan nama Pak Nik Leh. Merupakan seorang guru yang amat disayanginya dan banyak mempengaruhi keperibadiannya. Pak Nik Leh telah diberi penghormatan menulis muqaddimah bagi kitab haji yang ditulis oleh Syeikh Muhammad Daud.

2.   Syeikh Hasan bin Muhammad al-Masysyath (1317-1399H/ 1899-1979M), berasal dari keluarga yang mulia di Makkah. Antara kitab yang dipelajari dari gurunya ini ialah: Al-Itqan fi ‘Ulum al-Qur’an, Sunan at-Tirmizi, Mukhtasar Ibn Abi Jamrah dan lainnya.

3.   Syeikh al-Muhaddith, Muhammad al-‘Arabi al-Mahgribi (1970M). Antara kitab yang dipelajari darinya ialah: Sahih al-Bukhari, Sunan al-Nasa’i, Al-Ahkam fi Usul al-Ahkam  dan lainnya.

4.   Syeikh Abdullah al-Bukhari. Antara kitab yang dipelajari darinya ialah: Sahih al-Bukhari dan Hasyiah al-‘Attar ‘ala Syarh Maqulat.

5.   Syeikh ‘Ali al-Maliki. Di antara kitab yang sempat dipelajarinya dengan Syeikh ‘Ali al-Maliki ialah kitab Sunan al-Nasa’i.

6.   Syeikh al-Sayyid Muhsin al-Mismawi. Antara kitab yang dipelajarinya ialah: Fath al-Wahhab bi Syarh manhaj al-Tullab.

7.   Syeikh Khalifah bin Hamd al-Nabhani. Syeikh Muhammad Daud berguru dengan beliau di Madrasah Dar al-‘Ulum. Di antara kitab yang dipelajarinya ialah “Syarh al-Bakurah al-Janiyyah.6

 

Berdasarkan sumber yang di perolehi, sepanjang pengajian di Makkah, Syeikh Muhammad Daud telah menerima sanad daripada gurunya Imam Hamdan dan Syeikh Hasan al-Masysyath.

Ini kerana dalam pengajian hadith, sanad merupakan ilmu yang penting dan dianggap oleh Abdullah Ibn al-Mubarak sebagai Agama.7 Beliau berkata:

 

الإِسنادُ مِنَ الدين؛ لولا الإسناد لقالَ مَنْ شاءَ مَاشَاء.”

Maksudnya: ”Sanad itu adalah sebahagian dari agama. Seandainya tanpa sanad nescaya sesiapa sahaja beleh berkata apa yang dia ingin katakan”.

 

Imam Syafi’i berkata yang bermaksud:

Perumpamaan orang yang mencari hadith tanpa sanad, bagaikan pencari kayu api di malam hari

Sufyan al-Thawri pernah menyebut:

(الإسـناد سـلاح المؤمـن)

                        Sanad adalah senjata bagi Mukmin”.8

 

Kemahiran Syeikh Daud bukan setakat dalam bidang hadith bahkan beliau mahir dalam pelagai bidang ilmu.

 

D. Akhlak dan keperibadian.

 

Syeikh Muhammad Daud merupakan seorang yang rendah diri, mesra dan penyabar, beliau  tidak pernah marah kepada sesiapa pun dalam pergaulannya, sama ada dengan keluarga, murid-murid, kawan-kawan dan tetamunya, pintu rumahnya sentiasa terbuka, walaupun pada waktu beliau sedang berehat.9

Beliau juga seorang yang amat teliti di dalam segala urusannya. Syeikh Daud suka mencatat setiap perkara dalam buku diari peribadinya, ini tidak hanya terbatas tentang hal-hal rasmi, bahkan segala urusan sehariannya akan dicatat dengan terperinci dan jelas. Ini dapat dilihat melalui catatannya di buku-buku dan kitab-kitabnya, semua maklumat seperti bilakah mula belajar, siapakah gurunya, tempat belajar, bilakah tamat dan sebagainya, tercatat dengan lengkapnya. Cacatan rehlah dan perjalanan hidupnya juga tersimpan kemas di dalam diari-diari peribadinya.

 

E. Sumbangan Dalam Akademik dan Masyarakat.

 

Syeikh Muhammad Daud merupakan seorang guru yang alim, beliau telah banyak berjasa kepada pelajar-pelajar Asia di Makkah dan disegani oleh kerajaan Arab Saudi pada masa itu. Beliau menetap di Makkah semata-mata untuk berkhidmat dan menyampaikan ilmunya kepada pelajar-pelajar yang datang dari Tanah Air. Kata Syeikh Muhammad Daud tentang dirinya, sebagaimana yang dicatatkan dalam buku harian beliau:

فلن أشتغل هنا إلا طلب العلم والتدريس

Saya tidak bekerja disini (Makkah) melainkan menuntut ilmu dan mengajarnya ”.

Sumbangan Syeikh Muhammad Daud dalam pengajian ilmu ialah dengan mengadakan kelas pengajian halaqah atau talaqqi secara umum di Masjidil Haram sementara di rumahnya diadakan secara khusus bagi membuka peluang kepada pelajar yang ingin menambahkan ilmu mereka, kedua-dua pengajian ini merupakan pengajian kitab turath. Kelas pengajian yang dibuka adalah dalam berbagai bidang ilmu seperti ilmu hadith, ilmu tafsir, ilmu fiqh, nahu, balaghah, ilmu arudh, sirah dan lain-lain lagi.

Manakala di musim haji, beliau menjadi penceramah kepada jemaah haji bagi menjelaskan kemusykilan yang dihadapi oleh mereka, kerana pada waktu itu Muassasah Haji belum ditubuhkan.

Syeikh Daud juga berkhidmat di beberapa buah pusat pendidikan Islam yang masyhur di Makkah yang mengamalkan sistem persekolahan (sistem moden). Antara tempat Syeikh Muhammad Daud mengajar ialah Madrasah Dar al-Aitam, Madrasah al-Su’udiyyah dan Madrasah Dar al-‘Ulum al-Diniyyah. Sukatan mata pelajaran madrasah-madrasah tersebut diambil dari Wizarah (Kementerian) kecuali Madrasah Dar al-‘Ulum al-Diniyyah yang mengamalkan sistem gabungan antara pengajian turath dan pengajian moden. Cara beliau mengajar di madrasah tidak jauh bezanya dengan di Masjid Haram dan di rumahnya.10

Menurut Tuan Guru Haji Abdullah Lubuk Tapah, Syeikh Daud lebih cenderung mengajar kitab hadith seperti kitab Sunan Sittah. Antaranya kitab hadith yang diajar ialah; Sahih Muslim, Sunan at-Tirmizi, Sunan Nasa’i,11 dan Syarh al-Zarqani ‘ala al-Muwatta’.

Pengajian hadith yang diajar oleh Syeikh Muhammad Daud di Makkah merupakan madah yang dominan, namun tidak dinafikan bahawa ianya juga seimbang antara ilmu-ilmu dalam bidang yang lain.

      Sistem pembelajarannya pula, biasanya beliau dan ulama’-ulama’ lain menggunakan kaedah bacaan, terjemahan dan hafalan. Ini kerana kebanyakan para penuntut pada masa itu terdiri daripada penuntut Asia seperti Malaysia, Thailand dan Indonesia.12 Setelah tamat pengajian mereka akan diberikan ijazah.

Selain dari mengajar, beliau juga turut melibatkan diri dengan kegiatan ilmiah dan kemasyarakatan, beliau banyak mengikuti aktiviti-aktiviti persatuan pelajar dan persatuan ulama’ Melayu di Makkah.

 

Antara aktiviti yang disertai oleh beliau ialah:

 

1.   Persatuan Pelajar Agama SeKelantan (PENJASA), beliau merupakan ketua persatuan tersebut. Persatuan ini ditubuhkan untuk membincangkan tentang ko-kurikulum perbahasan yang dibuat berdasarkan kitab-kitab kecil seperti kitab Musalli. Mereka membincangkan masalah khilaf antara mazhab supaya tidak terlalu ta’sub dan membuat kesimpulan dari perbahasan tersebut dengan mengambil hujjah yang lebih rajih.13

Selain itu, persatuan ini juga menganjurkan program pertandingan syarahan dan musabaqah al-Quran yang dipengerusikan oleh Syeikh Daud sendiri.

2.   Penasihat Gabungan Penuntut-penuntut Islam Semenanjung (GAPIS).

3.   Musyrif (penyelia) bagi Persatuan Rumah Melayu SeMalaysia (PERMAS).

4.   Menganggotai Persatuan Ulama’ Malaya di Makkah.

5.   Selain itu Syeikh Daud juga minat mengembara dan sering mengadakan rehlah ilmiah bersama murid dan kawannya, sama ada di dalam atau luar negara Arab Saudi.

 

Antara rehlah ilmiah beliau mengikut buku catatannya dan cerita muridnya:

 

         i- Arab Saudi: Wadi Fatimah, sekarang ini dikenali dengan al-Jumum. Wadi Tha’lab, Wadi Khaif dan beberapa wadi lain di sekitar Makkah. Rehlah di tepi pantai Jeddah dan lawatan ke Madinah untuk menziarahi Masjid Nabawi dan tempat-tempat bersejarah lain.14

         ii- Mesir: Pada 11 Rejab 1394H bersamaan 30 Jun 1974M, Syeikh Daud bersama rombongannya mengadakan lawatan ke Mesir. Antara tempat-tempat yang dilawati ialah, al-Jami’ al-Azhar al-Syarif, Iskandariah, Ahram (Piramid) dan Taman Malik Farouq.

         iii- Malaysia: Pada bulan Ramadhan 1397H bersamaan dengan tahun 1977M, beliau pulang ke Malaysia selama beberapa minggu. Ini merupakan lawatan pertama dan terakhir beliau setelah lima puluh tahun meninggalkannya. Lawatan ini diadakan bertujuan untuk menziarahi keluarga dan kaum kerabat yang menetap di Malaysia, khususnya ibunya yang sedang sakit ketika itu. Rupanya ini menjadi ziarah wida’ (selamat tinggal) kerana ibunya meninggal dunia selepas itu (sebagaimana diceritakan di atas).

 

F. Murid-murid.

 

Syeikh Muhammad Daud mempunyai bilangan murid yang ramai dari seluruh pelusuk tanah air, khasnya pelajar dari Kelantan. Boleh dikatakan beliau adalah ’Mahaguru’ kepada kebanyakan ’tok-tok guru’ pondok di Kelantan pada pertengahan abad ke 19M. Antara murid-muridnya ialah:

1-            Tuan Guru Haji Abdul Rahman bin Sulaiman, Pondok Sungai Durian.

2-            Tuan Guru Haji Abdullah bin Abdul Rahman, Pondok Lubuk Tapah.

3-            Tuan Guru Haji Abdul Aziz, Tuan Guru Haji Mustafa dan Tuan Guru Haji Hashim, Pondok Pasir Tumbuh.

4-            Tuan Guru Haji Sulaiman, Pondok Siram, Pasir Mas.

5-           Dato’ Haji Hasbullah, mantan mufti negeri Kelantan,15 Ustaz Yahya bin Othman, Ustaz Yahya bin Muhammad Razi (ipar Syeikh Muhammad Daud), Haji Nor Bunut Susu, Hj. Daud Pasir Mas, (ipar kepada Tuan Guru Hj. Abdullah Lubuk Tapah), Haji Umar Pasir Mas, Haji Soleh bin Othman Jalaluddin, Penanti, Bukit Mertajam, Haji Muhammad bin Haji Adam, Makkah, Haji Hasan Bandar, Haji Ibrahim bin Mahmud Mengkebang, Haji Yusuf bin Abdul Kadir Kampung Raja, Haji Hasan Mentuan, Haji Ya’kub Tayyib, Ustaz Hasan Idris, ustaz Haji Ahmed Shukri bin Abdul Rahman (cucunya ) dan lain-lain.16

 

Murid-murid Syeikh Daud telah berjaya menjadi ilmuwan tanah air dalam berbagai bidang17 dan bergiat aktif dalam berbagai cara dengan membuka institusi pengajian pondok, menjadi pensyarah, pegawai kerajaan, penyampai kuliah di masjid dan surau, menjadi penceramah agama, ahli perniagaan, ahli politik dan sebagainya. Melalui jawatan yang disandang inilah mereka menaburkan ilmu dan amal.

 

G.  Pandangan dan pujian Ulama’.

 

1.            Syeikh Daud merupakan seorang yang jujur, ikhlas dan rendah diri.

2.            Seorang yang taat kepada guru.

3.            Seorang yang tidak pernah marah kepada muridnya, beliau sentiasa menasihati muridnya dengan senyuman dan pengajaran.

4.            Seorang ulama’ yang berfikiran terbuka.18

5.            Syeikh Daud merupakan seorang ulama’ yang ada padanya barakah.

6.            Seorang ulama’ yang menepati masa dan istiqamah dalam setiap perkara.

7.          Seorang hafiz al-Quran.

8.            Mudah mesra dan suka bergaul dengan masyarakat.

9.           Baik akhlak dan budi pekerti.

10.        Suka menerima tetamu dan melayani mereka dengan baik.

11.        Sentiasa menghubungi silaturrahim.19

 

H.  Karya-karya.

   

Syeikh Muhammad Daud telah meninggalkan beberapa buah karya, sama ada yang telah diterbitkan atau masih dalam bentuk manuskrip.

Antara hasil karyanya ialah:-

1. “”اللقطة البديعة المختصرة في مناسك الحج والعمرة, (Pungutan yang ringkas lagi indah pada bicara haji dan umrah). Kitab ini ditulis di Makkah pada bulan Zulkaedah tahun 1357H.

Kitab ini telah dicetak sebanyak enam kali semasa hayatnya. Cetakan terakhir pada tahun 1975M, di Pustaka Aman Press, Kota Bharu, Kelantan. 

Terdapat dipermulaan karya ini beberapa perkara yang ditulis oleh Syeikh Daud mengenai isi kandungan yang dibicarakan di dalam karya tersebut. Kemudian disusuli dengan Muqaddimah dari Syeikh Daud dan semakan yang dibuat oleh gurunya Syeikh Soleh Idris dan Syeikh ‘Abdul Qadir bin ‘Abdul Muttalib al-Mandili. Karya ini mengandungi hukum-hukum haji dan umrah, doa tawaf dan sa’i, amalan-amalan pada hari ‘Arafah, doa Arafah yang panjang, doa tawaf wida’, adab ziarah masjid Rasulullah s.a.w., cara memberi salam kepada Rasulullah s.a.w. dan para sahabatnya di al-Madinah al-Munawwarah. Doa-doa didalam karya ini kesemuanya telah diterjemahkan olehnya ke bahasa Melayu dalam tulisan jawi.20

 

2. Risalah Sembahyang (t.t) Percetakan al-Ahliah: Kota Bharu, Kelantan.

Buku ini merupakan risalah kecil yang mengandungi bacaan-bacaan doa sembahyang fardhu dan wirid-wirid serta terjemahan maknanya yang lengkap di dalam bahasa Melayu tulisan jawi.

 

3.  Ibadat Haji (1970), Cet.3. Pustaka Aman Press, Kelantan.

Buku ini juga merupakan risalah kecil, mengandungi bacaan doa tawaf dan doa di padang ‘Arafah21 dan lainnya. Juga dihiasi dengan peta selayang pandang dari Makkah ke Arafah. Buku ini dikarang bersama dengan menantunya, Tuan Guru Haji Abdul Rahman dan ianya telah dicetak beberapa kali, manakala cetakan kali ketiga pada 1970M, dengan tambahan isi kandungan dan beberapa pembetulan.

 

4.  Doa-doa Tawaf dan Sa’i Dalam Ibadat Haji (1982)

Buku ini juga merupakan risalah kecil membicarakan mengenai niat ketika berihram haji, umrah dan bacaan doa ketika tawaf, sa’i dan ketika berada di Tanah Haram. Buku ini telah dicetak beberapa kali, manakala cetakan kali pertama pada tahun 1402H, bersamaan 1982M telah dicetak di Pustaka Aman Press, Kota Bharu, Kelantan. Risalah kecil ini merupakan ringkasan dari kitab Al-Luqatah al-Badi’ah al-Mukhtasarah fi manasik al-Haj wa al-‘Umrah.

 

5. Al-Durrah al-Thaminah al-Gharibah fi Ad’iyah al-Tawaf, wa Du’a’ ‘Arafah wa al-Ziyarah. (Mutiara yang mahal lagi indah pada menyatakan doa-doa tawaf, doa ’Arafah dan bacaan ziarah). Ditambah lagi dengan doa sembahyang istikharah, sembahyang hajat dan lain-lainnya, serta disudahi dengan surah Yasin. Risalah ini telah

dicetak berulang kali, manakala cetakan kali kedua pada tahun 1968, ianya dicetak oleh The United Press, Pulau Pinang.

 

6.  Kitab Tarikh al-Haramain, Haram al-Makkah wa Haram al-Madinah.

Kitab ini merupakan sebuah kitab yang diterjemahkan ke dalam bahasa Melayu dari kitab Tarikh al-Haramain, karangan al-Syeikh ‘Abbas Kararah. Kitab ini merupakan Makhtutat (manuskrip) yang masih belum dicetak dan ianya masih berada dalam simpanan keluarga al-Marhum, di Maktabah Syeikh Muhammad Daud bin Sulaiman al-Kalantani al-Makki, Pondok Sungai Durian, 18000 Kuala Krai, Kelantan.

7.  Kitab al-Wurayqat pada Menerangkan Ilmu Miqat. (الوُرَيقات).

Ditulis pada tahun 1356H. Kitab ini merupakan manuskrip yang masih belum dicetak. Ianya masih tersimpan di Pejabat Madrasah Muhammadiah, Pondok Sungai Durian, Kuala Krai.

 

Kematian.

 

Setelah beberapa lama menghabiskan usianya dengan menuntut dan menyebarkan ilmu, Syeikh Daud menghembuskan nafasnya yang terakhir pada pukul 11.30 malam Khamis, 11 Rabiul Awwal 1399 Hijrah, bersamaan 7 Februari 1979M, dalam usia 70 tahun di Hospital Ajyad, Makkah, iaitu sebuah hospital yang tidak jauh dari rumahnya.

Jenazahnya dikebumikan di Perkuburan al-Ma’la, tidak jauh dari kubur Sayyidina Abdullah bin Az-Zubair radhiallahu’ anhuma.

Pemergiannya bak kehilangan sebutir permata yang telah menerangi dunia ilmu, khasnya anak-anak Melayu Kelantan di Tanah Haram.

 

Penutup.

 

Kesinambungan pengajian ilmu-ilmu Islam perlu diteruskan dengan mempertingkatkan kemahiran dan kepakaran dalam menguasainya, ini bertujuan untuk meningkatkan lagi kesedaran dan pemahaman umat Islam tentang tuntutan agamanya.

Syeikh Muhammad Daud merupakan seorang tokoh yang perlu dicontohi kerana hasil dari didikannya ramai muridnya menjadi pendakwah dan ulama’ yang masyhur di tanah air. Beliau juga berjaya memberi sumbangan ilmu kepada masyarakat melalui hasil karyanya.

Sebagai kenangan dan juga untuk mengenang sumbangan dan jasa-jasa beliau di dalam bidang ilmu ini, perpustakaan di Madrasah Muhammadiah, Pondok Sungai Durian telah dinamakan sempena nama beliau iaitu ”Maktabah Syeikh Muhammad Daud bin Sulaiman al-Kalantani al-Makki”.

Kejayaan Syeikh Muhammad Daud juga menjadi kebanggaan dan sumber inspirasi bagi keluarganya. Dengan pertolongan Allah SWT anak cucunya menyusuli jejak langkahnya mendalami ilmu agama dan pendidikan Islam sehingga mereka berjaya melanjutkan pelajaran ke peringkat pendidikan tinggi BA, MA dan Ph.D dan mencurahkan khidmat sebagai pendidik dan pendakwah kepada masyarakat, menyambung perjuangan meneruskan pendidikan Pondok Sungai Durian.

    Akhir sekali, penulis memohon kemaafan di atas segala kesilapan dan kekurangan yang ada dalam kertas kerja ini. Semoga hasil kajian ini dikemaskinikan lagi oleh para peserta seminar pada hari ini bagi menerusi langkah Syeikh Daud dalam sumbangan ilmu dan karyanya.

 

 

 

Wallahu a’lam.

 


1.  Temuramah dengan Tuan Guru Haji Hashim bin Haji Abu Bakar di rumah kediamannya pada hari Isnin bersamaan dengan 1/5/2006, di Madrasah Diniyyah Bakriah, Pondok Terusan, Pasir Tumbuh, 16150 Kota Bharu, Kelantan. Dan temuramah dengan Ustaz Ibrahim Mahmod pada 9hb. Jun 2005 di rumah kediamannya di alamat: Pondok Nur Iman, RPT Mengkebang, 18000 Kuala Krai, Kelantan.

2. Maklumat ini diperolehi daripada Dr. Haji Abdul Basit bin Abdul Rahman yang telah mewawancarakan Haji Muhammad Nur bin Sulaiman, di rumahnya yang terletak di Jalan Tok Semian, kota Bharau, Kelantan. Pada hari Sabtu 7/11/1987 bersamaan dengan 16 Rabiul Awwal 1408H.

3.  Ibid.

4.  Madrasah ini merupakan sebuah Sekolah Agama Rakyat (SAR) yang pertama diasaskan. Al-Syeikh Hasan Qazzaz menceritakan bahawa pada peringkat awal, pendidikan yang diamalkan di Makkah boleh dikatakan sistem pengajian turath, setelah madrasah ini ditubuhkan, madrasah ini mula membuat sistem baru yang dibiayai oleh individu khas. Lihat: Dr Ridha bin Muhammad Safiuddin Al-Sanusi (2004M), “Muhaddith al-Haramayn, al-‘Allamah al-Musnid, al-Imam ‘Umar bin Hamdan bin ‘Umar al-Mahrasi al-Makki al-Madani. Hal.46, al-Maktabah al-Makkiyyah: Makkah al-Mukarramah.

5. Temuramah dengan Ustaz Haji Hussin bin Abdul Majid, atau dikenali dengan Haji Hussin Qadhi di rumah kediamannya di Pasir Putih pada hari Isnin bersamaan dengan 6/6/2005. Beliau merupakan besan Syeikh Muhammad Daud.

6.  Sumber maklumat ini diperolehi dari buku catatan Syeikh Daud.

7.  Mahyuddin, Abu Zakariyya Yahya bin Syaraf al-Nawawi (1945), Syarh Sahih Muslim, j.1. Kaherah: Al-Sa’adah, h.15.

8.  Mahyuddin, Abu Zakariyya Yahya bin Syaraf al-Nawawi (2000). Sahih Muslim, j. 1-2, c. 7. Beirut: Dar al-Ma’rifah, h. 31.

9.  Temuramah dengan Puan Hajjah Rabiah bt. Mohd Razi, isteri kedua Syeikh Daud pada 2 Mei 2005 di rumah kediaman Ustaz Yahya Mohd Razi di alamat: No 6, Jalan 3/5 H, Bandar Baru Bangi, 43650 Selangor.

10. Temuramah dengan Ustaz Yahya Mohd Razi (ipar Syeikh Daud) pada 2 Mei 2005 dialamat: No 6, Jalan 3/5 H, Bandar Baru Bangi, 43650 Selangor.

11. Temuramah dengan Tuan Guru Haji Abdullah pada hari Selasa bersamaan dengan 7/6/05 di rumah kediamannya, Pondok Lubuk Tapah, Pasir Mas, Kelantan.

12. Temuramah dengan Dr. Haji Abdul Basit bin Abdul Rahman di rumahnya pada hari Ahad, 2/9/2007 di alamat: Madrasah Muhammadiah, Pondok Sungai Durian, 18000 Kuala Krai, Kelantan.

13. Persatuan mengadakan program ini bertujuan untuk mengeratkan hubungan anak-anak kelantan. Temuramah dengan Ustaz Ibrahim Mahmod pada 9hb. Jun 2005, op.cit

14. Temuramah dengan Ustaz Haji Yusuf bin Abdul Kadir pada 9hb. Jun 2005 di rumahnya di alamat 33A Kampung Raja, Panyit 18500, Machang, Kelantan.

15. Temuramah dengan Ustaz Haji Hussin bin Abdul Majid pada 6/6/2005, op.cit., dan penulis juga mengadakan temuramah dengan Tuan Guru Haji Abdullah pada 7/6/2005, op.cit.

16. Temubual dengan Ustazah Hajjah Fatimah binti Syeikh Muhammad Daud pada 20/12/2007, di rumahnya di alamat: Madrasah Muhammadiah, Pondok Sungai Durian, 18000 Kuala Krai, Kelantan.

17. Temuramah dengan Haji Hussin bin Abdul Majid pada 6/6/2005 , op.cit.

18. Ibid.

19. Temuramah dengan Tuan Guru Haji Abdullah bin Abdul Rahman Lubuk tapah pada 7/6/2005, op.cit.

20. Syeikh Muhammad Daud bin Sulaiman al-Kelantani (1975), “Al-Luqatah al-Badi’ah al-Mukhtasarah fi manasik al-Haj wa al-‘Umrah”. Cetakan kelima. Pulau Pinang: Zi United Press, h. 6.

21. Syeikh Muhammad Daud bin Sulaiman al-Kelantani dan Haji Abdul Rahman bin Sulaiman (1970), ‘‘Ibadat Haji atau Al-Durrah al-Thaminah al-Gharibah fi Ad’iyah al-Tawaf, wa Du’a’ ‘Arafah’’   Cet.3, Pustaka Aman Press, Kelantan, h. 3.

Posted in Pondok Sungai Durian, Tokoh Ulama' | Leave a Comment »

Ingatan kuat Tok Pulau Ubi dikagumi

Posted by epondok di Oktober 3, 2020

Oleh Mohd Azis Ngah dan Haspaizi Mohd Zain
azis@bharian.com.my

Yusuf sangat kuat ingatannya dan setiap kemusykilan, beliau boleh beri jawapan dengan menerangkan nama kitab serta muka suratnya sekaliSEBELUM merdeka, kebanyakan ulama dan tokoh agama sangat berpengaruh dalam pembentukan sosial masyarakat kerana mereka cukup disegani berikutan peribadi dan ilmunya.Kelantan yang juga dikenali sebagai Serambi Makkah adalah antara negeri yang melahirkan ramai tokoh agama termasuk Tok Kenali, ulama tersohor yang dianggap antara tujuh wali Allah di Tanah Melayu.

 

Selain Tok Kenali, antara ulama besar di negeri Cik Siti Wan Kembang itu ialah Yusuf Abdul Rahman atau lebih dikenali sebagai Tok Pulau Ubi.
Yusuf dilahirkan pada zaman pemerintahan Sultan Muhammad II. Ketika itu, Kelantan dilanda bencana ‘angin besar’ yang menyebabkan negeri itu menjadi miskin kerana banyak ternakan dan tanaman musnah sehingga ada penduduk terpaksa memakan pucuk kelapa dan pinang untuk hidup, selain ada yang mati kebuluran.
Sebagai anak kesayangan, Yusof cukup bertuah kerana dihantar berguru di Pattani di bawah bimbingan Tuan Guru Abdul Malek dan bapa sepupunya, Abdul Latif Pattani yang turut membiayainya melanjutkan pengajian di Makkah selama 10 tahun.

 

Sekembalinya ke Sungai Pinang, beliau telah membuka sekolah pondok dalam kawasan rumah Datuk Menteri Che Hasan Muhammad Saleh, tidak jauh dari Pondok Tuan Guru Abdul Malek.Setelah Mufti Wan Musa meletakkan jawatannya pada 1916, beliau ditawarkan jawatan Mufti Negeri Kelantan tetapi menolak tawaran itu. Jawatan itu diberi kepada Wan Muhammad, abang kepada Mufti Wan Musa.

Yusof kemudian berpindah dari Sungai Pinang ke Pulai Ubi, sebuah kawasan yang tidak berpenghuni, cuma dipenuhi rumput panjang dan semak samun.

Walaupun Yusof tinggal di Pulau Ubi, Datuk Menteri masih menghormatinya, bahkan memberikan sepucuk senapang untuk menjaga keselamatan diri dan kampungnya.

Beliau berhasrat memajukan kawasan itu dan niatnya berjaya kerana selepas itu, ramai yang datang membuka pondok pengajian di situ.
Suasana di situ digambarkan sebagai ‘rumput yang panjang telah musnah oleh tangan manusia, kawasan yang lengang mula menjadi riuh rendah dengan suara manusia termasuk bacaan ayat suci al-Quran’. Begitulah Pulau Ubi digambarkan yang penuh dengan aktiviti mendalami ilmu. Pondoknya berkekalan hampir 50 buah sehingga Perang Dunia Kedua.
Anak murid Yusof datang dari pelusuk tempat termasuk Pattani dan beberapa negeri di luar Kelantan. Kemuncaknya ialah selepas seorang guru agama, Husain Mustafa Besut menjadi menantunya dan mereka berdua mengajar silih berganti.

Mengenai peribadinya, beliau dikenali sebagai seorang yang sangat kuat ingatannya. Apabila wujud kemusykilan, beliau memberi jawapan dengan menerangkan nama kitab dan muka suratnya sekali.

Hakikat itu diakui cucunya, Fadhil Abdul Hamid, 57, yang menjelaskan datuknya mempunyai suara nyaring, jika membaca al-Quran di Pulau Ubi, suaranya boleh didengari penduduk Telaga Lanas.

“Datuk saya seorang yang cukup tegas dalam mendidik anak, tidak menegur kesalahan dengan suara lantang untuk menasihati.

“Arwah bapa saya, Abdul Hamid pernah memberitahu bahawa datuk saya adalah seorang yang pendiam dan tidak suka bercakap perkara bukan-bukan, tetapi cukup mesra dengan cucunya.

“Setelah beliau meninggal dunia, bapa saya dan adiknya, Abdullah mewarisi ilmu agamanya, malah sekolah pondok yang dibukanya sebelum ini diambil alih bapa saya,” katanya.

Ulama tersohor itu kini mempunyai 251 ahli keluarga merangkumi lima generasi.
Katanya, Yusuf sempat membina pusat pengajian pondok di Kampung Pulau Ubi, namun setelah Jepun menyerang Tanah Melayu pondok berkenaan dipindahkan ke Kampung Telaga Lanas.
Namun, jika berkunjung ke kampung itu, masih ada lagi tinggalan sejarah ulama ini, apabila madrasah yang dibina oleh tokoh agama berkenaan masih kekal hingga kini.

Malah, madrasah itu pada asalnya dibina di kampung kelahirannya di Sungai Pinang, kemudian dipindah ke kampung Pulau Ubi sebelum didirikan kembali di Telaga Lanas oleh Abdul Hamid.

Menyingkap sejarahnya, walaupun ramai guru agama lain sezaman di sekitar Pengkalan Kubor, beliau masih dihormati oleh guru itu kerana kematangannya dalam ilmu agama dan al-Quran.

Satu daripada kelebihannya ialah sebarang perbuatan maksiat tidak boleh dilakukan di kampungnya. Contoh, kalau dibawa ayam sabung, ayam sabung itu tidak dapat bersabung. Kalau bergendang di kawasannya, gendang akan pecah.

“Pernah berlaku kes, seorang pencuri memanjat pokok kelapa untuk mencuri buahnya, ketika turun dia ternampak ular besar di batang pokok dan sejak peristiwa itu, orang ramai segan, hormat dan takut untuk melakukan perbuatan yang menyalahi agama di kampung berkenaan,” katanya.

Tok Pulai Ubi juga sangat gemar membaca al-Quran pada waktu malam, suka mentelaah kitab dan pada masa sama mengawal anak muridnya keluar daripada kawasan pondok pada waktu malam.

Biodata
Yusuf Abdul Rahman
 

 


·  Dilahirkan di Sungai Pinang, Kelantan pada 1887 dan meninggal dunia ketika usia 90 tahun.

·  Dikebumikan di Kampung Telaga Lanas, Tumpat, bersebelahan pusara isterinya.

·  Berguru dengan Tok Wan Ali Kutan dan Wan Ahmad Muhammad Zain Pattani.

·  Belajar al-Quran dengan Abdullah Senggora.

·  Ketika di Makkah, Yusof bersahabat dengan Tok Selehor, Tok Kenali dan Pak Da Ail.

·  Antara kitab yang diajarnya iaitu Furu’ al-Masa’il, Kashf al-Litham, ‘Aqidah al-Najid, Al-Durr al-thamin, Jauhar al-Mauhub, Hikam, Hudhud, Qatr al-Nada dan Fath al-Muin.

·  Kelebihannya ialah dalam ilmu fiqh dan tauhid.

·  Di antara muridnya ialah Ali Pulau Pisang, Syaikh ‘Uthman Jalaludin Penanti.

·

  Dikurnikan enam anak;
1) Abdul Hamid (meninggal dunia pada 23 September 1978
2) Abdullah (meninggal dunia pada 6 Julai 1977)

3) Muhammad Saud (meninggal dunia)

4) Mariam (meninggal dunia)

5) Zainab (meninggal dunia)

6) Azirah

Posted in Tokoh Ulama' | Leave a Comment »

Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbong Pejuang Agama

Posted by epondok di Julai 28, 2020

Nama lengkap ulama besar ini ialah Haji Abdul Rahman bin Haji Abdul Hamid bin Abdul Qadir. Ayahanda beliau dikatakan berasal dari keturunan Patani. Tarikh kelahiran Haji Abdul Rahman Limbong sebenarnya tidak dapat dipastikan tapi beliau dipercayai dilahirkan sekitar tahun 1285H/1868M. Beliau dilahirkan dalam keluarga yang sangat mementingkan pendidikan agama. Sejak kecil lagi beliau telah berangkat ke Makkah bersama-sama bapa saudara beliau iaitu Haji Tun Muhammad Zain. Setelah dewasa, beliau pulang semula ke Terengganu. Minat beliau terhadap ilmu agama tidak pernah padam. Sebaik tiba di Terengganu, beliau terus mencari kelibat tok guru untuk mendalami ilmu. Ketika berada di Terengganu, beliau menadah kitab kepada Tuan Guru Haji Yaakob Paya Bunga. Beliau memperolehi ilmu nahu, sorof dan feqah dengan ulama tersebut. Kemudian beliau mengaji pula dengan Haji Musa yang juga tinggal di Paya Bunga.[1] Apabila beliau mendengar kemasyhuran pondok Tokku Paloh[2], beliau terus bersegera ke sana. Untuk pergi ke pondok pengajian Tokku Paloh dari rumah beliau, beliau berulang alik dengan menaiki perahu.[3] Pada peringkat awal pengajian beliau dengan Tokku Paloh, beliau hanya menjadi khadam kepada Tokku Paloh.[4] Beliau berkhidmat menyapu halaman rumah, membersihkan surau, menyediakan kayu api, mengisi air di kolah surau dan sebagainya.[5] Oleh kerana beliau menjadi khadam kepada Tokku Paloh dan membuat kerja yang pelbagai macam, maka kuranglah masa beliau menghadiri majlis ilmu. Beliau hanya berpeluang mendengar pengajian di tepi kolah sambil menatap kitab yang digunakan oleh Tokku Paloh.[6] Perbuatannya itu dilakukannya tanpa disedari oleh sesiapa pun.[7] Dan apabila selesai sahaja pengajian, beliau menyembunyikan kitabnya.[8] Beliau tidak mahu diketahui turut sama-sama belajar dengan murid-murid Tokku Paloh yang lain.[9] Walaubagaimanapun, gerak-gerinya itu dapat dihidu oleh Tokku Paloh.[10] Timbul rasa kasih Tokku Paloh kepada beliau apabila dilihat anak muda itu cukup bersemangat untuk belajar.[11] Dalam masa yang singkat sahaja beliau dapat menguasai segala pelajaran yang diajarkan. Di samping itu beliau terkenal sebagai seorang yang sangat menghormati guru. Segala suruhan serta arahan gurunya akan dilaksanakan dan dipatuhi dengan penuh adab. Beliau tidak pernah mengangkat muka apatah lagi bertentang mata apabila berhadapan dengan gurunya yang sangat dikasihinya itu.[12] Oleh kerana beliau boleh dikatakan di antara murid Tokku Paloh yang terpintar serta baik akhlaknya, maka tidak hairanlah Tokku Paloh begitu sayang dan kasih terhadap beliau.[13]
Dari gurunya Tokku Paloh, beliau diijazahkan tariqat Naqsyabandiyah[14] dan Sammaniyah[15]. Sebagai seorang ulama yang warak lagi taat kepada Allah swt, beliau amat kuat menjaga syariat. Ketelitian beliau dalam menjaga syariat dapat dilihat berdasarkan kepada kehidupan beliau sendiri. Tidak pernah sama sekali beliau bertentangan mata dengan kaum wanita walaupun dengan murid-murid beliau sendiri. Beliau juga akan menundukkan pandangan serta menyisihkan diri apabila bertembung dengan kaum wanita.
Tuan Guru Haji Abdul Rahman mengajar masyarakat di Hulu Terengganu. Berdasarkan kitab-kitab yang diajarnya, ternyata beliau menguasai pelbagai disiplin ilmu. Antaranya ialah kitab al-Ajrumiyah hingga kepada Mutammiman dan Tashil Nail al-Amani mengenai ilmu nahu, semuanya dalam bahasa Arab; Matan Umm al-Barahin, Faridah al-Faraid dan ad-Durr ats-Tsamin dalam ilmu tauhid; kitab Tahrir (bahasa Arab) dalam ilmu feqah dan Hidayah as-Salikin dan ad-Durr an-Nafis tentang ilmu tasawwuf.[16] Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbong adalah seorang ulama yang suka mengembara atau merantau ke tempat lain. Beliau bermusafir ke Beserah, Kuantan, Kelantan, Patani, Kedah, Sambas, Jambi, Riau dan Brunei.[17] Beliau mengajar agama di tempat-tempat yang disinggahinya. Maka tidak hairanlah apabila anak-anak muridnya bertaburan diseluruh Alam Melayu.
Dalam tahun 1920-an, pihak Inggeris telah mula menunjukkan belangnya dengan mencampuri urusan mentadbir tanah di lokasi Kuala Telemong hingga ke Ulu Telemong.[18] Setiap ekar tanah yang dibuka oleh rakyat dikenakan cukai oleh penjajah Inggeris.[19] Menyedari akan biadapnya tindakan Inggeris itu maka Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbong telah mengemukakan hujah-hujahnya di mahkamah bahawa tanah yang dibuka oleh rakyat itu adalah hak Allah bukannya hak negeri.[20] Maksud negeri itu adalah campur tangan penjajah Inggeris. Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbong menegaskan bahawa tanah yang mereka miliki adalah tanah pusaka peninggalan orang-orang tua mereka yang datang dari Johor bersama-sama dengan Sultan Zainal Abidin I, Sultan Terengganu yang pertama.[21] Pihak Inggeris tidak menerima hujah-hujahnya dan mengecop beliau sebagai penderhaka kepada pemerintahan yang sah. Akhirnya Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbong ditangkap dan dibuang ke Singapura[22] dan selanjutnya dibuang ke Makkah dalam tahun 1928.[23] Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbung kemudiannya wafat pada 14 Jamadilakhir 1348 (1929) di Makkah.
[1] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. BIcara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm
[2] Nama penuh Tokku Paloh ialah Engku Sayyid Abdul Rahman bin Sayyid Muhammad bin Sayyid Zainal Abidin al-Aidrus. Gelaran lain ialah Engku Sayyid Paloh, Engku Cik, Tuan Cik dan Syaikh al-Islam Terengganu. Tokku Paloh pernah menjadi Ahli Mesyuarat Kerajaan sekali gus merupakan penasihat sultan pada zaman Sultan Zainal Abidin III. Beliau dilahirkan pada tahun 1236H/1817M di Cabang Tiga iaitu berhampiran dengan kawasan Masjid Tok Ku di Cabang Tiga dan wafat pada 1 hb Zulhijjah 1336 H/7 hb September 1918 M dan dimakamkan di tanah perkuburan “Makam Tok Ku Paloh” yang terletak berhampiran dengan rumahnya dan suraunya
[3] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[4] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[5] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[6] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[7] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[8] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[9] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[10] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[11] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[12] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[13] Rujuk dari http://tamanulama.blogspot.com/2008/08/haji-abdul-rahman-limbong-ulama-yang.html. Dicapai pada 24 November 2009
[14] Abdul Rahman Abdullah. 1997. Pemikiran Islam di Malaysia Sejarah dan Aliran. Gema Insani Press. Jakarta. Hlm 51-52
[15] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. Bicara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm
[16] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. Bicara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm
[17] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. Bicara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm
[18] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. Bicara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm
[19] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. Bicara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm
[20] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. Bicara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm
[21] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. Bicara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm
[22] Dalam catatan syair Riwayat Terengganu Darul Iman yang dikarang oleh puteri saudara Sultan Zainal Abidin III iaitu Tengku Dalam Kalthum, Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbong dihantar ke Singapura oleh Inspektor Tengku Abdullah dan dua orang mata-mata. Dari situ, Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbong belayar ke Jeddah. Rujuk Mohd Yusoff Hashim. 1991. Terengganu Darul Iman Tradisi Persejarahan Malaysia. Dewan Bahasa Pustaka. Kuala Lumpur. Hlm. 213
[23] Wan Mohd Saghir Abdullah. 2007. Haji Abdur Rahman Limbong Ulama dan Pahlawan Melayu. Bicara Agama. Utusan Malaysia. Terbit pada 22 Januari 2007. Boleh dicapai di http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2007&dt=0122&pub=Utusan_Malaysia&sec=Bicara_Agama&pg=ba_01.htm

Surau Tuan Haji Abdul Rahman Limbong di Chukai Kemaman


Kesemua gambar ini dirakam oleh Tuan Haji Salleh bin Bador dan anaknya, Nor Safwan

Posted in Tokoh Ulama' | Leave a Comment »

Tuan Guru Haji Abdullah Tahir Bunut Payong (1897-1961)

Posted by epondok di Julai 26, 2020

Salah seorang ulama’ besar negeri Kelantan yang masyhur  alim dalam ilmu fiqh. Pendiri Pondok Bunut Payong yang terkenal di seluruh semenanjung itu. Seangkatan dengan Hj. Ali Pulau Pisang, Hj. Yaakub Lorong Gajah Mati, Hj. Saad Kangkong, Hj. Ahmad Batu Tiga Repek,  Hj. Salleh Pedada dll.

 

Dilahirkan di Kg. Sireh, Kota Bharu pada 20 Muharram 1315 bersamaan 20 Jun 1897. Bapanya, Hj. Ahmad bin Mohd Zain yang berasal dari Kg.Chepa,Kedai Lalat pernah berkhidmat sebagai imam tua di Masjid Langgar, Kota Bharu (berkhidmat sehingga 1920)

 

Sesudah berguru selama 15 tahun dengan Tok Kenali, beliau belayar ke tanah suci Makkah untuk mendalami pengajiannya. Antara lain mengikuti kuliah Tuan Mokhtar Bogor, Sheikh Said al-Yamani, Sheikh Mohd Ali al-Maliki dan beberapa tokoh yang lain lagi.

 

Sekembali ke Kelantan, beliau diminta menyertai kumpulan tenaga pengajar Halaqat Kitab di Masjid  Muhammadi, Kota Bharu. Bagaimanapun, khidmatnya tidak lama kerana pada 1931, beliau memulakan kegiatan keguruannya sendiri di Bunut Payong yang di beri nama Madrasah Ahmadiah. Madrasah ini kemudian terkenal ke seluruh pelosok semenanjung Melayu sebagai  pusat pengajian pondok yang berprestasi tinggi di Kelantan.

 

Di pondok Bunut Payong inilah Tuan Guru Hj. Abdul Tahir mengajar kitab hingga ke akhir hayatnya. Beliau terkenal sebagai seorang tok guru yang tekun mengajar serta mengamalkan disiplin diri yang tegas.

 

Kerana  kegigihannya yang sedemikian, maka tidak  peliklah jika Pondok Bunut Payong berjaya melahirkan ramai murid  berilmu tinggi seperti Hj. Hussain Rahimi, Hj. Nik Man Sg. Budor, Hj. Abdul Aziz Pasir Tumbuh, hj. ISMAIL Padang Lepai,  Hj. Abdullah Kok  Lanas,  Hj. Omar Kubang Bemban, Hj. Abdul Rahman  Slow Machang, Hj. Wook Lubok Chekok, Hj. Noor  Teliar, Hj. Sulaiman Siram, Hj. Daud Bukit Bunga, Hj. Yaakub Kelong, Hj. Ghazali Pulau Chondong,Hj.  Zakaria Selising, Hj. Osman Perlis, Hj. Ahmad Kodiang,  Hj. Yahya joned Gurun,  Hj. Ibrahim Bongek, Hj. Abdul Wahid Sungai Udang, Hj. Hussain Umbai, Hj.  Ahmad Relai, Hj. Hasanuddin Berhala Gantang, Hj.  Ismail Phuket, Hj. Ghazali Mundok.

 

Kerana ketokohannya juga beliau dilantik menganggotai Jemaah Ulama’ Majlis Agama Islam Kelantan beberapa penggal (seawal 1932).Kematian fuqaha’ ini pada pukul 7.20 pagi Selasa 4 Rabiulawal 1381 bersamaan  15 Ogos 1961 menyebabkan negeri Kelantan kehilangan seorang  tokoh ilmuan yang menerangi budaya ilmu dan dakwah Islamiahnya

Posted in Tokoh Ulama' | 1 Comment »

Tok Guru Hj Yaakob Lorong Gajah Mati (1895-1956)

Posted by epondok di Julai 24, 2020

 

Salah seorang guru agama paling terkemuka di Kota Bharu pada suku ke dua abad ke-20 Masihi. Murid kanan Tok Kenali yang sebarisan dengan Hj. Saad Kangkong, Hj. Ali Pulau Pisang, Hj. Abdullah Tahir Bunut Payong, Hj. Mat Jebeng, Hj. Ahmad Batu Tiga Repek dll. Nama sebenar tokoh utama ini  ialah Hj. Yaakub bin Hj. Ahmad yang tinggal di Lorong Gajah Mati, Kota Bharu.

 

Kerja awalnya bermula sebagai kerani di Mahkamah Syariah Kota Bharu dan pernah ditugaskan mengambil peringatan mesyuarat Jemaah Ulama’ Majlis Agama Islam Kelantan (MAIK). Mulai 1 April 1922,dilantik sebagai guru di Madrasah Muhammadiah (Sekolah Melayu Majlis)  dengan gaji permulaan RM20 sebulan. Selepas 15 tahun (mulai 1 Julai 1938), bertukar menjadi guru kitab di Masjid Muhammadi (nama rasmi Masjid Besar Kota Bharu) yang berperanan sebagai pusat pengajian pondok terpenting di Kelantan pada ketika itu. Gajinya meningkat ke RM28 sebulan. Seterusnya mulai 1 Januari 1940, bertukar ke  Jami’ Merbau Ismaili (nama awal Maahad Muhammadi) apabila pengajian kitab di Masjid Muhammadi berpindah ke situ. Gaji bulanannya sejak awal 1940 ialah RM34 dan beliau kekal berkhidmat

di situ sehingga 1945.

 

Antara murid-murid harapnnya ialah tuan Guru Hj. Nik Abdul Aziz (Menteri Besar Kelantan sekarang), Dato’ Hj. Ismail Yusoff (bekas Mufti Kerajaan Kelantan), Tuan Guru Engku Hj. Syed hasan Lemal, Tuan guru Hj. Awang Nuh Beris Kubor Besar, Ustaz Wan Mohd Saghir Kg. Baru,Pasir Pekan, Tuan Guru Hj. Abdul Wahid Sungai Udang (Melaka) dan Tuan Guru Hj. Ahmad Osman,Hutan Palas, Kodiang (Kedah).

 

Kewibawaan dan pengalaman luasnya sedemikian melayakkan beliau dilantik menganggotai Jemaah Ulama’ MAIK (seawal 1932) beberapa penggal. Pada mulanya beliau termasuk pengikut Sidi Muhammad al-Azhari (pengembang Tarikat Ahmadiah di negeri Kelantan), tetapi kemudian mengubah sikap, iaitu setelah beliau berdamping dengan Maulana Tok Khurasan, guru perintis ilmu hadis di Kelantan.

 

Tuan Guru Hj. Yaakub meninggal dunia  di Kota Bharu pada waktu fajar hari Sabtu –6 Jamadilawal 1376 bersamaaan 8 Disember  1956 dengan meninggalkan 3 orang putera yang dikenali ramai, iaitu;

 

·         ·         Dato’ Hj. Hussain (ahli perniagaan)-pewakaf Masjid al-Muttaqin di Lundang dan Masjid al-Ihsan di Dusun Muda, Kota Bharu.

·         ·         Hj. Hasan (pengasas Pustaka Aman Press, Kota Bharu dan pewakaf Sekolah Islam Aman Kota Bharu).

·         ·         Ustaz Yusoff Zaky@ Dato’ Seri Setia Raja (pengarang terkemuka, pengasas Pustaka Dian Kota bharu dan Penterjemah Tafsir fi-Zilal al- Quran).

Posted in Tokoh Ulama' | Leave a Comment »

Tok Pulai Condong ulama Nusantara

Posted by epondok di Julai 22, 2020

Oleh Haspaizi Mohd Zain

Abdul Samad Faqih terus gigih tuntut ilmu agama di Makkah walaupun dikatakan sudah layak jadi pengajar

KELANTAN bukan saja terkenal dengan kaum hawa yang mendominasi perniagaan, namun ia juga berfungsi sebagai pusat kelahiran tokoh ulama seperti Abdul Samad Faqih Abdullah atau lebih dikenali sebagai Tok Pulai Condong.

 

Tok Pulai Condong adalah seorang ulama Melayu terkemuka di Nusantara yang bertanggung jawab menyebarkan syiar Islam pada zaman kegelapan masyarakat Melayu lampau.
 
 

 

 

 

Tokoh ini dilahirkan ketika pemerintahan Long Yunus (1762-1794) iaitu pada 1792. Beliau adalah saudara dua pupu Syeikh Daud Abdullah al-Fatani.Beliau mendapat pendidikan daripada ayah dan datuknya sendiri melalui sistem pengajian pondok tradisional Pattani dan juga belajar di Pondok Pauh Bok, Patani daripada Syeikh Abdul Rahman Abdul Mubin al-Fatani sebelum melanjutkan pengajiannya ke Makkah.

 

Ketika di Makkah, beliau belajar dengan Tuan Guru Adam dan ada yang mengatakan beliau adalah murid Syeikh Daud al-Fatani.
 
 

 

 

Setelah menetap beberapa tahun di Makkah, Tok Pulai Condong pulang ke Kelantan dan menyebarkan pengetahuannya dalam tiga cabang iaitu Usuluddin, Fiqh dan Tasawuf.Atas sikap ingin belajar, ulama ini sekali lagi melanjutkan pelajaran ke Makkah pada 1840 kerana berasa dirinya perlu belajar lagi, bukan mengajar. Padahal dalam penilaian beberapa orang ulama, ilmunya dalam Tasawuf sebenarnya memang layak mengajar bukan belajar.
Tok Pulai Condong adalah ulama yang alim, warak dalam ilmu agama, malah doa yang selalu dipraktikkan ialah Hizbul Bahar serta berpegang kepada falsafah ‘Berhamba kepada Allah dengan sebaik hamba’.

 

Beliau kerap menunaikan haji dan pernah membawa anaknya, Muhammad Arshad yang berusia 13 tahun. Sewaktu menunaikan haji beliau sempat menziarah makam Imam Syafie di Mesir bersama Tuan Tabal (Pengarang Kitab Sabla dan Tuan Haji Hassan Besut).
 
 

 

 

Pada 1820 Tok Pulai Condong membuka Kampung Bilal Talib, Pulai Condong dan membina sebuah surau berhampiran sebatang pokok pulai di kampung itu.Sekembalinya dari Makkah, beliau aktif menyebarkan syiar Islam kepada masyarakat dengan mendirikan sebuah surau pada 1820 dan dijadikan pusat pengajian sistem pondok.

 

Cicit beliau, Mohd Nor Haji Muhamad, 71, berkata surau pertama yang dibina Tok Pulai Condong terletak di Kampung Bilal Talib berhampiran sebatang pokok pulai yang dikatakan condong.
 
 

 

 

Belia mendapat gelaran itu sempena membuka kampung berkenaan dan membina surau berdekatan pokok pulai.Surau itu menjadi pusat pengajian pondok, di mana pelajarnya datang dari pelusuk nusantara seperti Kampar, Sumatera, Kemboja, Pattani, Terengganu dan negeri lain di Semenanjung.
Selepas kematiannya, pondok itu diambil alih anaknya Muhammad Arshad.
Beliau juga mendirikan masjid pada 1820 tetapi musnah dalam kebakaran dan sekali lagi membina masjid baru sebelum ia dipindahkan ke Kampung Surau. Masjid itu dikenali sebagai Masjid Tok Pulai Condong yang digunakan hingga sekarang.

“Pada 1856 masjid itu sekali lagi terbakar, kali ini ia dibakar oleh penduduk kampung yang dikenali sebagai Awang Senik dan ia dibina semula dengan kerjasama anak mukimnya.

“Dalam kejadian itu, menara masjid tidak terbakar dan mimbar serta gendang asal masih kekal hingga kini,” katanya.

Mohd Nor berkata, menara masjid itu menjadi objek kemegahan tempatan kerana ia dibina oleh Tok Pulai Condong sendiri. Menara setinggi 57 kaki (18 meter) itu mempunyai keistimewaan tersendiri kerana dibina menggunakan sebatang kayu cengal tanpa bersambung.

Selain itu, menara masjid berbentuk lapan segi dengan ukur lilit 12 kaki (empat meter) itu, mempunyai 23 anak tangga, digunakan oleh bilal untuk melaungkan azan.

Keteguhan menara itu teruji apabila negeri dipukul ribut besar pada 1880 menyebabkan banyak pokok tumbang, tetapi menara itu tetap teguh dan tidak terusik.

Sumbangan Tok Pulai Condong dalam syiar Islam mendapat perhatian Sultan dan Sultan Muhammad II kemudian melantiknya sebagai guru di istana untuk mengajar Raja Perempuan mengenai Islam. Sumbangannya berjaya mengubah corak kehidupan masyarakat Kelantan ketika itu yang masih jahil kepada masyarakat berilmu dan patuh terhadap perintah Allah.

Info
 
 

 

 

·  Meninggal dunia di Makkah pada 1874 dan dikebumikan di Tanah Perkuburan Maala (berhampiran kubur Siti Khadijah).

·  Mempunyai empat orang isteri iaitu Mek Mendusa, Bi’ah, Thamani dan Zaleha.

·  Dikurniakan 16 anak. Empat daripadanya meninggal dunia ketika masih kecil.

·  Senarai anak Tok Pulai Condong.
Abdul Hamid
Abdul Syukur
Abdul Aziz
Umar
Muhammad Said
Taib
Siti Mariam
Muhammad Arsyad
Abdullah
Muhammad
Zainab
Ummu Maimunah

Posted in Tokoh Ulama' | 2 Comments »

Tuan Guru Haji Ali Pulau Pisang (1899-1968)

Posted by epondok di Julai 20, 2020

Salah seorang guru pondok  di pertengahan abad ke-20 yang paling ternama di  Kelantan. Merupakan harapan Tok Kenali terkanan yang mewarisi yang mewarisi ilmu tatabahasa Arabnya. Seangkatan dengan Hj. Abdullah Tahir Bunut Payong, Hj. Yaakub Lorong Gajah Mati, Hj. Saad Kangkong, Hj. Awang Lambor dan Hj. Awang Serendah. Rakan akrab Ayah Chik @ Lebai Omar Kubang Tuman.

 

Nama penuh tokoh ulama’ kelahiran mukim Pulau Pisang, daerah Badang, Kota Bharu ini ialah Hj. Mohd Ali Solahuddin bin Awang. Ibunya bernama Wan Kalsom. Beliau adalah anak ketiga daripada 9 beradik.

 

Selain Tok Kenali, guru-guru tempatannya termasuklah Hj. Abdul Malek Sg. Pinang, Hj. Yusof Sg. Pinang (kemudian lebih dikenali dengan nama Tok Pulau Ubi), Tok Kemuning (di Pulau Kundor), Hj. Omar Sg. Keladi, Pak Chik Musa, Hj. Yaakob Legor dan Hj. Ahmad Hafiz.

 

Namanya “timbul” kerana kealimannya dalam ilmu soraf (cabang tatabahasa Arab) sehingga digelar “Tok Sibaweh”. Tidak hairanlah jika Madrasah al-Falah (nama rasmi Pondok Pulau Pisang) yang dibangunkan beliau di Telok Chekering, Pulau Pisang senang menjadi tarikan para pelajar pondok. Sementelahan pula seawl 1932 lagi, Hj. Ali dipilih menganggotai Jemaah Ulama’ MAIK yang dipengerusikan oleh Dato’ Hj. Ahmad Maher al-Azhari (Mufti Kerajaan Kelantan).

 

Berikutan dengan kematian Hj. Saad Kangkong (1943) beliau dipinjam sebagai guru agama Kelas Khas di Jami’ Merbau al- Ismaili (pusat pengajian ilmu-ilmu Islam berbentuk sekolah pertama di Kelantan) yang menampung ramai pelajar dari dalam dan luar Kelantan pada awal dekad 1940-an, berkhidmat sehingga 1 Mac 1946. Selepas itu kembali semula ke Masjid Muhammadi.

 

Antara murid-muridnya ialah Dato’ Hj. Ismail Yusoff (Mufti Kerajaan Kelantan), Ustaz Dato’ Yusoff Zaky Yaakob (pengarang terkemuka dan penterjemah Tafsir fi-Zilal al-Quran), Ustaz Hj. Ismail Yusoff  (imam Masjid Muhammadi), Ustaz Wan Mohd Saghir Wan Konok Pasir Pekan, Ustaz Azhari Abdul Rahman Melor, Hj. Abdul Aziz dan Hj. Mustafa Pasir Tumbuh, Hj. Zakaria Selising,  Hj. Daud Getting, Hj. Daud Perakap, Hj. Nik Daud Tanah Merah, Hj. Wan Abdul Latif Jerteh, Hj. Abdul Wahid Sg. Udang (Melaka), Hj. Abdul Rasyid Bagan Datok Perak dan Hj,. Abdullah Abbas Nasution Tanjung Pauh (Kedah).

 

Ulama’ kesayangan Dato’ Mufti Hj. Ahmad Maher ini kembali ke rahmatullah di kediamannya di Kg. Limau Putenge, Pulau Pisang pada pukul 7.05 pagi Khamis-11 Rejab 1388 bersamaan 3 Oktober 1968 dengan meninggalkan dua buah karya bercetak yang mengupas tentang ilmu Soraf dan terjemahan Surah Yassin.

Posted in Tokoh Ulama' | Leave a Comment »

Muallim Abdul Wahid Sungai Udang

Posted by epondok di Julai 18, 2020

scannedimage1

Posted in Tokoh Ulama' | Leave a Comment »

Tok Kenali Ulama’ Tersohor

Posted by epondok di Julai 16, 2020

Oleh Wan Mohd. Shaghir Abdullah

DALAM sekian banyak e-mel yang saya terima, ada orang memprotes kenapa sudah sekian banyak ulama Nusantara yang diperkenalkan dalam halaman Agama Utusan Malaysia, namun cerita tentang Tok Kenali tidak muncul?. Pada prinsipnya kisah semua ulama Nusantara akan saya muatkan dalam akhbar ini, hanya gilirannya belum sampai. Ada ulama kisahnya disegerakan dan ada yang artikelnya masih dalam pemerosesan.
Tok Kenali ialah satu nama yang paling terkenal dalam dunia pengajian Islam menggunakan sistem pondok di Malaysia. Bahkan beliau juga terkenal di seluruh alam Melayu. Oleh itu, memang riwayat beliau perlu diketahui oleh masyarakat. Dalam dua keluaran terakhir perbicaraan tentang ulama, telah disentuh perjuangan tokoh yang antipenjajah (Tok Ku Paloh Terengganu dan Haji Sulong al-Fathani). Ada orang berpendapat bahawa Tok Kenali tidak pernah terlibat dalam perjuangan yang bercorak demikian.
Bagi saya, pendapat seperti demikian itu adalah hanya ditinjau dari satu sudut yang belum menyeluruh.
Tok Kenali ialah murid yang paling dipercayai oleh Syeikh Ahmad al-Fathani, oleh itu hampir-hampir tidak ada satu rahsia perjuangan Syeikh Ahmad al-Fathani yang tidak diketahui oleh Tok Kenali. Di sini saya sentuh sedikit saja. Syeikh Ahmad al-Fathani ialah tokoh pertama dari lingkungan dunia Melayu sejagat yang secara diplomatik pergi ke Istanbul, Turki untuk melaporkan perbuatan tiga bangsa yang menjajah di dunia Melayu ketika itu. Bangsa-bangsa itu ialah Inggeris, Belanda dan Siam. Walau bagaimanapun, supaya suasana tidak selalu keras dan tegang dalam corak pemikiran jihad zhahiri, kisah Tok Kenali saya fokuskan kepada pemikiran jihad shufi. Jihad zhahiri lebih menitikberatkan perjuangan secara fizikal, sedang jihad shufi lebih mengutamakan pembinaan dalaman, qalbi atau hati dan rohani. Kedua-dua jenis jihad itu adalah penting dikombinasikan secara sepadu. Selain itu dalam disiplin ilmu akidah dan tasawuf ia dikenali dengan istilah ‘Wali Allah’ dan ‘karamah’ (istilah Melayu: keramat).
Tradisi penulisan para ulama Islam juga banyak menceritakan tentang ‘karamah’ para Wali Allah. Tulisan saya dalam Utusan Malaysia yang telah lalu (133 siri) tentang ‘karamah’ sengaja tidak saya sentuh kerana saya lebih mengutamakan riwayat yang berdasarkan fakta. Oleh kerana ramai yang minta kepada saya supaya menulis tentang karamah yang pernah berlaku pada Tok Kenali maka permintaan itu saya paparkan berdasarkan cerita yang telah saya kumpulkan daripada pelbagai sumber sejak tahun 1950-an lagi.

Karamah Tok Kenali

 

Nama sebenar Tok Kenali ialah Haji Muhammad Yusuf bin Ahmad al-Kalantani, lahir pada 1287 H/1871 M, wafat Ahad, 2 Syaaban 1352 H/19 November 1933 M. Yang saya riwayatkan ini adalah berdasarkan pelbagai cerita yang saya dengar, oleh itu tidak terikat sangat dalam sistem penulisan ilmiah.
Yang saya ingat pada tahun 1953, ibu saya Hajah Wan Zainab binti Syeikh Ahmad al-Fathani hanya menyebut nama murid ayahnya itu dengan istilah Awang Kenali. Menurutnya, Syeikh Ahmad al-Fathanilah yang pertama menggunakan istilah ‘Awang’ itu. Riwayatnya, sewaktu Syeikh Ahmad al-Fathani menjadi utusan ulama Mekah ke Beirut dan Mesir untuk menyelesaikan pertikaian pendapat antara Saiyid Yusuf an-Nabhani (Beirut) dengan Syeikh Muhammad Abduh (Mesir) dalam rombongan itu, Awang Kenali ikut serta.
Ketika sampai di Bukit Tursina, kerana di tempat itulah Nabi Musa mendengar ‘Kalam Allah’, Syeikh Ahmad al-Fathani menyuruh murid-muridnya munajat secara khusus. Awang Kenali ditugaskan supaya minta menjadi ulama. Nik Mahmud ditugaskan munajat minta menjadi seorang pembesar Kelantan. Setelah Tok Kenali munajat, Syeikh Ahmad al-Fathani menyatakan bahawa ilmu Awang Kenali tinggi hanya mencapai ‘awan’ tidak menjangkau kepada langit. Ilmu yang sampai ke peringkat ‘awan’ itulah yang dapat dijangkau oleh kebanyakan ulama di tanah Jawi.
Daripada perkataan ‘awan’ itulah kemudian bertukar menjadi ‘Awang’. Cerita yang sama juga saya dengar daripada Haji Wan Ismail bin Hawan, Qadhi Jala (cerita didengar pada tahun 1970). Dalam surat-surat Syeikh Ahmad al-Fathani kepada pihak lain, termasuk kepada orang Arab dan Turki, apabila melibatkan muridnya itu, beliau mengekalkan tulisan dengan istilah ‘Awan Kenali’ saja tanpa menyebut nama lainnya.
Pada tahun 1969 saya dengar cerita bahawa Tok Kenali pertama-tama datang ke Mekah penuh dengan peristiwa yang pelik-pelik (ajaib). Kehidupan sehari-harinya penuh dengan tawakal. Beliau tidak mempunyai pakaian yang lebih daripada sehelai, tidak memiliki wang, tidak siapa mengetahui beliau makan ataupun tidak pada setiap hari siang ataupun malam. Hampir-hampir tidak ada orang yang mengenalinya di Mekah ketika itu.
Orang yang tidak mengenalinya hanya memperhatikan keanehannya berada dari satu halaqah ke satu halaqah yang lain dalam Masjid Haram, Mekah. Keberadaannya dalam sesuatu halaqah tidak pula membawa sesuatu kitab seperti orang lainnya. Pada kebanyakan masa ketika duduk dalam halaqah beliau memejamkan mata, orang menyangka beliau bukan mendengar pelajaran tetapi tidur. Antara ulama yang mengajar dalam Masjid al-Haram ketika itu ada yang tembus pandangannya, diketahuinyalah bahawa pemuda yang aneh itu bukanlah sembarangan orang, martabatnya ialah seorang ‘Wali Allah’.

Walau bagaimanapun, tidak seorang ulama peringkat Wali Allah di Mekah mahu membuka rahsia itu kepada murid-muridnya. Ketika Tok Kenali sampai di Mekah, Syeikh Ahmad al-Fathani telah mengetahui pemuda yang berasal dari Kelantan itu, tetapi sengaja tidak dipedulikannya kerana pada firasat Syeikh Ahmad al-Fathani pemuda Kelantan itu sama ada lekas ataupun lambat akan datang juga kepada beliau.

Dalam masa berbulan-bulan peristiwa seperti di atas, pada satu ketika Tok Kenali mengunjungi halaqah Syeikh Ahmad al-Fathani. Tok Kenali duduk jauh di belakang pelajar-pelajar lain. Syeikh Ahmad al-Fathani telah mempersiapkan sekurang-kurangnya tiga kemusykilan atau masalah, yang pada pemikiran Syeikh Ahmad al-Fathani tidak akan dapat dijawab oleh siapa pun yang hadir dalam majlis pengajiannya, kecuali seseorang itu memiliki pandangan ‘kasyaf’ ataupun telah memperoleh ‘ilmu ladunni’.

Sewaktu Syeikh Ahmad al-Fathani melemparkan pengujian atau pertanyaan kepada semua pelajar, Tok Kenali seperti orang tidur-tidur saja. Semua pelajar terdiam, tidak seorang pun berkemampuan menjawab masalah yang dikemukakan oleh Syeikh Ahmad al-Fathani. Tiba-tiba Syeikh Ahmad al-Fathani menyergah pemuda Kelantan yang sedang tidur. Pemuda itu terkejut. Syeikh Ahmad al-Fathani menyuruhnya supaya datang ke hadapan duduk bersama beliau. Disuruhnya pemuda Kelantan itu menjawab masalah ujian yang dikemukakan lalu semuanya dijawab dengan sejelas-jelasnya.

Setelah peristiwa itu Tok Kenali menjadi murid yang paling mesra dengan Syeikh Ahmad al-Fathani. Bahkan Tok Kenali menjadikan dirinya sebagai ‘khadam’ kepada Syeikh Ahmad al-Fathani. Seluruh gerak dan diam Tok Kenali hanyalah berkhidmat kepada gurunya itu, kerana diketahuinya bahawa seluruh kerja Syeikh Ahmad al-Fathani semata-mata untuk kepentingan agama Islam dan bukan kepentingan peribadinya. (Cerita yang sama juga didengar daripada Tuan Guru Haji Mahmud bin Yusuf Juani di Pondok Gajah Mati, Kedah pada tahun 1970. Beliau ialah murid Tok Bermin, sahabat Tok Kenali).

Hampir semua murid Tok Kenali yang pernah saya temui meriwayatkan bahawa orang yang pernah belajar dengan Tok Kenali semuanya mendapat kedudukan dalam masyarakat. Apabila seseorang murid itu lebih berkhidmat kepada beliau maka ternyata akan lebih pula ilmu yang diperolehnya. Demikian juga kedudukan dalam masyarakat. Yang dimaksudkan berkhidmat di sini ialah ada yang pernah menyiram Tok Kenali ketika mandi. Bahkan ada murid yang pernah membasuh beraknya sesudah buang air besar.

Murid yang sampai kepada kedua-dua peringkat ini saja yang menjadi ulama besar, antara mereka termasuk Syeikh Idris al-Marbawi dan Syeikh Utsman Jalaluddin Penanti. (Sumber cerita ini daripada murid beliau, Tuan Guru Haji Abdur Rahman bin Husein al-Kalantani, Mufti Mempawah, yang didengar pada tahun 1969 di Mempawah; Tuan Guru Haji Mahmud di Gajah Mati, Kedah pada tahun 1970; Qadhi Haji Wan Ismail bin Hawan di Jala pada tahun 1970; Tuan Guru Haji Abdur Rahim Kelantan di Mekah pada tahun 1979, dan masih ada yang lain yang belum perlu disebutkan.)

Walaupun telah diketahui umum Tok Kenali berasal dari Kelantan tetapi sewaktu saya mengembara ke negeri Caiyya (nama asalnya Cahaya) yang terletak jauh ke Utara Patani dan Senggora, orang tua-tua bercerita bahawa asal usul datuk nenek Tok Kenali adalah dari Cahaya. Diriwayatkan ada dua atau tiga kali Tok Kenali pernah datang ke negeri Cahaya. Setiap kali Tok Kenali datang beliau dimuliakan orang. Tempat yang menjadi laluan Tok Kenali dihamparkan dengan kain kuning, demikian juga tempat duduknya. Orang ramai datang berduyun-duyun menziarahi Tok Kenali kerana mengambil berkat keramatnya. Ada orang tertentu yang didoakan oleh Tok Kenali ternyata dikabulkan oleh Allah sebagaimana doa yang beliau ucapkan (riwayat ini didengar di Caiya (Cahaya) pada 1992).

Penulisan

 

Penglibatan Tok Kenali dalam penulisan adalah sebagai bukti beliau seperti juga ulama-ulama terkenal lainnya. Beliau ialah Ketua Pengarang majalah Pengasuh yang pertama ketika majalah itu mula-mula diterbitkan. Dari sini dapat kita buktikan bahawa majalah Pengasuh merupakan majalah Islam yang paling lama dapat bertahan di Nusantara. Majalah Pengasuh masih kekal diterbitkan hingga sekarang ini (1427 H/2006 M) oleh Majlis Agama Islam Kelantan. Semua majalah Islam di Nusantara yang diterbitkan peringkat awal, bahkan termasuk yang agak terkebelakang, semuanya tidak diterbitkan lagi.
Karya-karya Tok Kenali yang ditulis dalam bentuk risalah atau kitab pula antaranya ialah Risalatud Durril Mantsur, yang selesai ditulis pada bulan Jumadil Akhir 1310 H/Disember 1892 M. Kandungannya merupakan terjemahan dan penjelasan fadhilat Burdah Bushiri. Dicetak dalam bentuk huruf batu/litografi oleh Syeikh Abdullah Mujallid, Mekah pada Jumadilakhir 1310 H.
Karya Tok Kenali dalam bidang ilmu sharaf pula ialah Madkhal Kamil fi ‘Ilmis Sharfi, selesai penulisan pada 15 Rabiulawal 1351 H. Kandungan merupakan karya tashhih tentang ilmu sharaf. Kemungkinan maksud daripada gurunya Syeikh Ahmad al-Fathani, iaitu karya berjudul Abniyatul Asma’ wal Af’al. Dicetak oleh Mathba’ah al-Asasiyah al-Kalantaniyah atas perbelanjaan Haji Wan Daud bin Haji Wan Sufyan.
Karya Tok Kenali dalam bidang ilmu nahu pula ialah Mulhiq li Miftahit Ta’allum fi I’rabi Matnil Ajrumiyah wal Amtsilah ‘ala Ratbih, selesai penulisan pada 29 Sya’ban 1354 H. Membicarakan ilmu nahu merupakan huraian kitab Matn al-Ajrumiyah. Kitab ini dikumpulkan atau ditulis kembali oleh salah seorang muridnya iaitu Tuan Guru Haji Abdullah Thahir bin Ahmad, Bunut Payung. Dicetak oleh Persama Press, Pulau Pinang atas kehendak Tuan Guru Abdullah Thahir bin Ahmad bin Muhammad Zain pada 9 Safar 1356 H.

 

 

Posted in Tokoh Ulama' | Leave a Comment »